By: appro-admin
No Comment
2,178 views

زنان افغان‌ و پروسهٔ انتقال مسؤولیت‌های امنیتی

March 1 2015
Share

نویسنده: محمد احسان سعادت

موسسه مطالعات عامه افغانستان (APPRO)

عکس: OCHA

xxxxx

مقدمه

پروسهٔ انتقال مسؤولیت های امنیتی از نیروهای خارجی به نیروهای افغان یکی از مباحث داغ رسانه‌ها، حکومت افغانستان و کشورهای درگیر در جنگ افغانستان بود. این پروسه در ماه حمل سال ۱۳۹۰هـ.ش  آغاز شد و در ماه قوس ۱۳۹۳ هـ.ش (اتمام سال ۲۰۱۴ میلادی) به پایان رسید. هنگامی که طرح انتقال مسؤولیت‌های امنیتی از نیروهای خارجی به نیروهای افغان روی دست گرفته شد، پرسش‌ها و نظریات مختلف نزد شهروندان عادی و مسؤولین حکومتی و خارجی ها مطرح شد. هدف از این مقاله پاسخ دادن به پرسشهای زیر در رابطه با روند انتقال امنیتی میباشد و تأثیر آن بر دست أوردهای زنان در سیزده سال گذشته:

۱. آیا نیروهای افغان توانایی تأمین امنیت در افغانستان را، بعد از تکمیل انتقال، خواهند داشت؟

۲. ایا پروسهٔ انتقال امنیت از نیروهای بین‌الملی به نیروهای ملی دست آورد های یک دههٔ گذشته را با خطر مواجه می‌کنند؟

۳. آیا دست آورد هایی حکومت و مردم افغانستان در بخش بهبود وضعیت زن ها با چالش مواجه خواهند شد؟

XXXX

این پرسش‌ها و پرسش‌های دیگر در سه سال گذشته در اذهان اکثر افغان ها و خارجی ها مطرح بوده است.  در بررسی انتقال مسؤولیت‌های امنیتی از نیروهای خارجی به نیروهای افغان و تاثیرات آن بالای زندگی افغانها سناریوهایی مختلف مطرح بوده است. یافته های نظارت در دو سال گذشته و مطالعات جداگانه به وسیله موسسه APPRO نشان میدهد که این انتقال مسؤولیت بالای زندگی مردم افغانستان پیامد‌‌های مثبت و منفی به دنبال داشته است. این مقاله بازتاب تاثیرات انتقال امنیت در دوازده ولایات افغانستان می‌باشد.

xxxx

دو سال و نیمی که پروسهٔ انتقال مسؤولیت‌های امنیتی در انجام بود، زمانی بسیار دشوار برای افغانها و حکومت افغانستان بود. در این مدت مردم افغانستان شاهد تغییرات و مشکلات عمده در کشور بودند. تاخیر در امضای قرارداد  امنیتی مابین حکومت افغانستان، امریکا و ناتو، کاهش کمک های خارجی به حکومت و مردم افغانستان، دو مرحله‌ یی شدن پروسهٔ انتخابات ریاست جمهوری، اختلاف‌ها و جنجال‌های مربوط به انتخابات، بحران اقتصادی، افزایش نا امنی در بسیاری از ولایات، کاهش اشتغال برای مردان و زنان، افزایش خشونت ها علیه زنان، روند رو به افزایش فساد اداری در غالب ادارات حکومتی و به ویژه در نهاد های عدلی و قضایی، افزایش جرایم جنایی، تأخیر اعلان کابینهٔ حکومت وحدت ملی، پروسهٔ انتقال مسؤولیت‌های امنیتی را با چالش‌های اساسی مواجه کرد. با وجود این مشکلات و سناریوهای نگران کننده در وضعیت افغانستان، پروسهٔ انتقال مسؤولیت‌های امنیتی بدون چالش جدی و وقفه و در زمان معین به اتمام رسید. نیروهای امنیتی افغانستان با حمایت از نیروهای بین‌المللی توانستند وضعیت را تحت کنترول نگهدارند.

xxxxx

این مقاله کوتاه خلاصه ای از یافته‌های پژوهشی و نظارت به وسیله موسسه مطالعات عامه افغانستان (APPRO) است. تاثیرات پروسهٔ انتقال امنیت روی زنان را در دوازده ولایت در حوزه‌های مختلف می‌توان بطریق زیل روایت کرد:

xxxxx

۱. امنیت عمومی:

در طول دو سال و نیم گذشته با انجام پروسهٔ انتقال امنیتی، وضعیت امنیتی در برخی ولایات بهتر و در برخی ولایات بدتر شده است. همینطور، در یک تعداد از ولایات تغییرات عمده ای پیش نیامده است. ولایات هلمند، ننگرهار، کندز، بامیان، پروان، کابل، بدخشان و هرات شاهد وخامت وضعیت امنیتی بوده اند. وضعیت امنیتی ولایات کندهار و لغمان در مقایسه با زمان حضور نیروهای بین‌المللی بهبود یافته است. نظارت وضعیت امنیتی ولایت سمنگان نشان می‌دهد که در مرحلهٔ سوم نظارت (تاریخ نظارت)، وضع امنیت در این ولایت خراب شده بود؛ اما در مرحلهٔ پنجم این نظارت (تاریخ نظارت) وضعیت امنیتی ولایت مذکور بهتر شد. مطالعات و مصاحبه‌ها با افراد و سازمانهای مختلف نشان می‌دهند که کمبود تجهیزات نظامی نیروهای امنیتی بومی، تغییر در ستراتیژی حملات و مبارزه مخالفین دولت در مقابل نیروهای امنیتی، عدم همآهنگی میان نیروهای نظامی افغانستان، نامشخص بودن وضعیت سیاسی افغانستان، سرباز گیری مخالفین از میان جوانان به نسبت فقر و ناداری عوامل بدتر شدن امنیت در ولایات فوق بوده اند. یافته‌های مطالعاتی نشان می‌دهند که بهبود امنیت در ولایات کندهار و لغمان، ریشه در توجه بیشتر مخالفین مسلح به ولایات شمال و شرق افغانستان داشت. همچنان در ولایت لغمان همکاری مردم با پولیس، موجودیت پولیس محلی و مشوره بین دولتی ها و غیر دولتی ها نیز به بهبود امنیت کمک کرده بود.

xxxxx

یافته‌های پژوهشی و مصاحبه‌ها با افراد بانفوذ و مسؤولین امنیتی نشان می‌دهند که نسبت به آغاز پروسهٔ انتقال مسؤولیت‌های امنیتی، فعالیت های نیروهای نظامی افغانستان نیز بهتر شده است. این نیروها، هم اعتبار و اعتماد مردم را جلب کرده اند و ‌همچنان رفتارشان با مردم مسلکی تر شده است. هم زمان با پروسهٔ انتقال مسؤولیت‌های امنیتی، تلفات نیروهای نظامی افغان افزایش یافته است. عوامل گوناگون در افزایش تلفات نیروهای افغان اثر گذاراند، اما کمبود تجهیزات و گسترده شدن مسؤولیت‌های آنها عوامل عمده افزیش تلفات نیروهای امنیتی افغان می‌باشد. یافته‌های پژوهش نظارتی نشان می‌دهد که سطح رضایت مردم نسبت به برخورد نیروهای افغان با مردم و به ویژه با خانم‌ها بهتر شده است. نهادهای مدنی، بزرگان محل و خانم ‌ها از فعالیت ‌ها و برخورد نیروهای امنیتی با مردم ستایش می‌نمایند. مقامات مسؤول امنیتی، بزرگان محل و غالب مصاحبه شونده گان خواستار تجهیز بیشتر نیروهای امنیتی افغان و توجه بیشتر به تعلیم و تربیه آن‌ها هستند.

xxxxx

۲. دسترسی به کار و زندگی عمومی

عدهٔ زیاد نیروهای نظامی خارجی و مؤسسات خارجی از افغانستان خارج شده اند و تعداد دیگر آنها در حال خارج شدن هستند. همینطور، کم شدن کمک های خارجی به افغانستان باعث کاهش اشتغال در کشور شده است. در جریان پروسهٔ انتقال امنیت، حضور‌ خانم‌ها در نهاد های دولتی و غیر دولتی به تدریج کاهش یافته است و خانم‌ها نمی‌توانند در تأمین معیشت خانواده‌های شان نقش اساسی بازی نمایند. یافته‌های گزارش‌های مطالعاتی نشان می‌دهند که کاهش اشغال با خروج نیروهای نظامی خارجی، کاهش کمک های خارجی، بیرون رفتن مؤسسات کمک کننده از کشور، بحران سیاسی، و کاهش سرمایه گذاری داخلی و خارجی در کشور به هم پیوند دارند. همچنان، کاهش پروژه هایی مرتبط با زنان نیز عامل دیگری در افزایش بیکاری  زنان در جامعه میباشد. بیکاری در اوایل پروسهٔ انتقال امنیتی بسیار کم محسوس بود، اما به مرور زمان در هر مرحلهٔ از نظارت انتقال قدرت، تأثیر آن بالای زن ها از دید کاهش کار و اشتغال شدت یافت. مصاحبه شونده گان اذعان داشتند که بیکاری در برخی ولایات سبب ناامنی، ازدیاد خشونت ها، رفتن جوانان به صفوف مخالفین دولت، ازدیاد جرایم جنایی افزایش مهاجرت، ازدیاد معتادین، افزایش آزارهای خیابانی برای زنان نیز شده است. در چند ماه گذشته،  متوقف شدن پروسهٔ استخدام در وزارت‌ خانه‌ها به افزایش بیکاری در کشور، و بخصوص مابین زنان، کمک کرده است.

xxxxx

۳. دسترسی به سرویس های اساسی (معارف و صحت عامه)

یافته‌های مطالعاتی نشان می‌دهند که در سال نخست، پروسهٔ انتقال مسؤولیت‌های امنیتی در بخش های اساسی  معارف و صحت عامه تغییرات جدی نگذاشت. اما؛ از اوایل سال ۲۰۱۳ میلادی به بعد تغییراتی در بخش معارف و صحت  عامه نیز رونما گردید.

xxxxx

معارف: در اکثریت ولایاتی که تهت نظارت بوده اند، علاقه مندی مردم به فرستادن اطفال شان به مکاتب در مقایسه با زمان حضور نیروهای بین‌المللی افزایش یافته است. اما مشکلات امنیتی، فقدان یا دوری مکاتب، کمبود معلمان اناث، کمبود کتب درسی از موانع اساسی فرا راه اطفال در دسترسی به معارف می باشند. با وجود این مشکلات، والدین کوشش می‌نمایند تا اطفال خود را  به مکاتب بفرستند و به همین دلیل در زمان انتقال در بهبود کیفیت مکاتب تغییرات رونما شده اند. همینطور، پروسهٔ انتقال تاثیرات منفی نیز روی معارف داشته است. قطع یا کم شدن کمک های خارجی به مکاتب و کورس های سواد آموزی و بسته شدن برخی از دروازه های مؤسسات تعلیمی ـ تربیتی را می‌توان نام برد. در ولایت کندز، هلمند، ننگرهار و پروان افزایش ناامنی‌ها سبب افزایش غیر حاضری دختران در مکاتب شده است. نگرانی‌های والدین در فرستادن اطفال شان به مکتب افزایش یافته و حتی مانع تعلیم دختران از جانب خانواده‌ها شده است. همچنان، در بعضی از ولسوالی های این ولایات مکاتب دختران و پسران به اثر ناامنی ها بسته شده است.

xxxxx

صحت عامه: پروسهٔ انتقال امنیت روی وضعیت صحت و سلامتی نیز اثر گذار بوده است. یافته ها نشان می‌دهند که از سال ۲۰۰۱ میلادی، آگاهی صحی و دسترسی زنان به مراکز صحی افزایش یافته است. مرگ و میر مادران به صورت قابل توجه در تمام ولایات افغانستان کاهش یافته است. اما؛ پروسهٔ انتقال امنیت سبب کمبود دارو، برخورد نامناسب کارمندان صحی با مراجعین، فساد اداری در مراکز صحی، مراجعهٔ انبوه مراجعین به مراکز صحی و دوری کلینیک ها، شده است. یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهد که عامل اصلی و اساسی این مشکلات، بحران سیاسی در کشور بوده است و پروسهٔ انتقال مسؤولیت‌های امنیتی به صورت مستقیم تاثیر گذار نبوده است. اما؛  بعد از خروج نیروهای نظامی خارجی، تعداد زیادی از کلینیک ها و مراکز خدامات صحی که از جانب خارجی‌ها اداره می‌شد بسته شدند و باشنده گان از کمک های صحی آن‌ها محروم شدند. بعد از خروج نیروهای نظامی خارجی و انتقال مسؤولیت‌های امنیتی کمک های مالی به کلینیک ها کمتر شده است و فعالیت‌های خدمات رسانی صحی را محدود ساخته است.

xxxxx

یک تاثیر مثبت پروسه انتقال امنیتی این بوده است که موانع رفت و آمد که از جانب نیروهای بین‌الملی در مسیر ها  از میان برداشته شده اند و مریضان به راحتی و سهولت می‌توانند به مراکز صحی دسترسی پیدا کنند.

xxxxx

۴. دسترسی به عدالت

دسترسی مردم به عدالت در مقایسه با سال ۲۰۰۱ میلادی به صورت اساسی تغییر کرده است. بلند رفتن آگاهی حقوقی مردم تاثیرات اساسی در میزان دسترسی مردم به عدالت داشته است. دسترسی زنان با گذشت هر سال به عدالت بیشتر شده است. اما؛ بعد از انتقال مسؤولیت‌های امنیتی و بحران اوضاع سیاسی دسترسی به عدالت با چالش‌های گوناگون مواجه شده است. بعد از انتقال میزان دسترسی زنان به عدالت در برخی از ولایات کاهش یافته است. دلائل محدود شدن دسترسی زنان به عدالت  فساد اداری، بسته شدن بعضی از نهاد های حقوقی و همچنان عدم استواری حکومت مرکزی بر تعهدات شان در قبال زنان ذکر شده اند. اما پس از آن که رییس جمهور جدید حکومت وحدت ملی به کار آغاز کرد، فساد اداری در این نهادها تا حدودی کاهش یافته است. برخورد قضات و څارنوال ها با مردها و زنان در اکثر ولایاتی که نظارت شدند بهتر شده است.

xxxxx

با وجود دست آورد های ۱۳ سال گذشتهٔ حکومت افغانستان در بخش عدلی و قضایی؛ قضایای زنان غالباً از طریق بزرگان اقوام و جرگه های قومی حل و فصل میگردند. در این اواخر خصوصاً در سال ۲۰۱۴ میلادی به خاطر آگاهی بیشتر زنان و فعالیت های بیشتر شعبات حل منازعات فامیلی در ارگان های پولیس، نهادهای حقوقی و ریاست امور زنان، خانم‌ها تلاش میکنند که قضایای خود را از طریق نهاد های حقوقی پیش ببرند. اما؛ ممانعت اعضای خانواده ها، عنعنات اجتماعی و بی‌سوادی و ناآگاهی خانم‌ها هنوز چالش های جدی فرا راه دسترسی زنان به عدالت می‌باشد.

xxxxx

۵. خشونت علیه زنان

با وصف این که توجه جامعهٔ بین المللی و حکومت افغانستان به قضایای خشونت علیه زنان در طول ۱۳ سال گذشته بسیار زیاد بود، یافته های پژوهشی و مطالعاتی نشان میدهد که در دو سال و نیم پروسهٔ انتقال امنیت، میزان و آمار خشونت‌ها علیه زنان افزایش یافته است. فاکتورهای زیر در افزایش خشونت علیه زنان نقش دارند:

– افزایش آگاهی  زنان از حقوق شان

– افزایش دسترسی زن ها به نهاد های حقوقی، عدلی و قضایی

– پخش سریال های خارجی مغایر با فرهنگ و اصول دین و اسلام از طریق رسانه ها

– کمبود آگاهی مردان از حقوق زن ها

– دسترسی و سوء استفاده از تکنولوژی های جدید مانند موبایل و اینترنت

– کمبود کار و ضعف اقتصادی

– مهاجرت جوانان به خارج از کشور

– معتاد شدن جوانان به مواد مخدر

– عرف و عنعنات ناپسند در جامعه

xxxxx

انتقال مسؤولیت‌های امنیتی تأثیر مستقیم بر افزایش میزان خشونت‌ها علیه زنان نداشته، اما پس از خروج  نیرو های امنیتی خارجی، فعالیت نهاد های حقوقی کمتر شده و دسترسی زنان به وکلای مدافع محدود شده است. در عین زمان در بعضی از ولایات عدم تطبیق قانون و رهایی ناقضین حقوق زن ها از بند، نیز دلایل دیگری برای بیشتر شدن خشونت علیه زنان می‌باشد. در ولایاتی که نظارت انجام شده، مردم از این نوع خشونت‌ها علیه زنان نام برده اند: خشونت های فزیکی، خشونت های خانواده گی، ازدواج های اجباری، ازدواج های زیر سن، بدل، تجاوز جنسی، قتل، خود سوزی، ممانعت از تحصیل، ممانعت از رفتن به خانهٔ اقارب، تعدد زوجات، ندادن میراث به زن ها، طلاق، فرار از منزل و خشونت های لفظی. غالب این خشونت‌ها، خشونت های فزیکی و ازدواج های اجباری زیر سن می‌باشد. خودکشی به مثابه یک نوع از خشونت در ولایت بامیان در این آواخر بیشتر دیده شده است.

xxxxx

 ۶. پروسه صلح و زنان

زنان به برقراری صلح و مصالحه با مخالفین دولت موافق اند اما در مورد پروسهٔ صلح نگرانی دارند و به این باور اند که اگر مخالفین با دولت صلح نمایند شاید این دست آوردهای سیزده سال در بخش زنان از بین خواهند رفت. زنان نگران هستند که از تعلیم و تربیه باز خواهد ماند و دوباره برای آنها اجازه داده نخواهد شد که در نهاد های دولتی و غیر دولتی ایفای وظیفه نمایند. زنان آرزو دارند که صلح باید تحت شرایط خاص با مخالفین صورت بیگیرد و مخالفین باید احکام قانون اساسی افغانستان، بخصوص حقوق اساسی زنان، را بپذیرند.

xxxxx

بر اساس مطالعات انجام شده، زنان نقش عمده ای در روند صلح میتوانند داشته باشند. بطور مثال، زنان میتوانند در خانواده شان در امر و تربیت اطفال خود  آنها را در فضای صلح آمیزتر و بر خلاف خشونت بزرگ سازند. همینطور زنان میگویند که انها میتوانند با اعضای مؤنث خانواده های مخالف دولت در باره صلح صحبت نمایند.

xxxxx

در مورد علاقه مندی و اشتراک خانم ها در پروسه های سیاسی در دو سال و نیم گذشته تغییرات مثبت دیده میشود. زنان تلاش می‌نمایند تا خود را برای پارلمان، سنا، شوراهای ولایتی و شورا های محلی کاندیدا نمایند. در حالی که سهم زنان در شورای ولایتی از ۲۵ فیصد به ۲۰ فیصد در سال های اخیر کاهش یافته است و امنیت زنهای بانفوذ از طرف ارگانهای دولت بسیار جدی گرفته نمیشود، باز هم زنان کوشش مینمایند که در سمینار ها، ورکشاپ ها و مجالس دولتی و غیر دولتی اشتراک نمایند و در تصامیم در مورد آبادی وطن و رسیدن به صلح شرکت کنند.

xxxxx

نتیجه گیری

با توجه به یافته‌های بالا از نظارت موقعییت زنان در دو سال و نیم گذشته در زمینه های مختلف می توان چنین نتیجه گرفت که در اواخر سال ۲۰۱۳میلادی وضع امنیتی در افغانستان رو به وخامت گذاشت. امضاء نکردن قرارداد امنیتی با ایالات متحدهٔ امریکا و ناتو، تشویش افغانها به خاطر آمدن سال ۲۰۱۵ میلادی و انتقال  کامل مسئولیت امنیت ملی از نیروهای خارجی به نیروهای افغان، انتخابات ریاست جمهوری و اعلان نکردن کابینهٔ دولت جدید مشکلات تاثیرات منفی در امنیت گذاشته اند. این تغییرات و تحولات باعث بسته شدن بسیاری از مؤسسات کمک کننده، توقف دادن فعالیت های تجارتی افغان ها و خارجی ها به خاطر نا امنی و بحران سیاسی در کشور شد. اما، با وجود تمام سناریوی‌های احتمالی خطرناک که برای افغانستان قابل پیش بینی بود، موقعیت در حال حاضر امیدوار کننده است و حتی در بعضی از موارد وضعیت به صورت نسبی رو به بهبود است. با برقرار شدن  حکومت جدید امیدواری‌های جدید برای مردم پیدا شده و استفاده از این موقعییت و امیدواری در ادامه پروسه بازسازی افغانستان قدم مهمی خواهد بود.

xxxxx

برای اطلاعات بیشتر به گزارش های نظارت از پروسه انتقال امنیت و تاثیرات آن در وضعییت زنان مراجعه کنید به وبسایت موسسه مطالعات عامه افغانستان:/http://appro.org.af/publications

 

Share